De Natuur Ontkleed. ABC van de ecologie

Redactionele tekst van ecoloog Rollin Verlinde, tevens bio-ingenieur en natuurfotograaf.

Ongeveer duizend jaar geleden zag een kleine groep varende Polynesiërs tot hun grote opluchting, weer land opdoemen aan de horizon. Na weken te hebben rondgedobberd in open kano’s op de Stille Oceaan, werd het tijd dat ze nieuw voedsel en water vonden. Het eiland zag er paradijslijk uit, bedekt met reuzenpalmen, met weelderig struikgewas, varens en grassen. Het zat er vol vogels, waaronder papegaaien en rallen. Ze doopten het land Rapa Nui en ze besloten er te blijven.

Hoe het eiland er dan precies uitzag voordat deze klein groep mensen arriveerden, dat weet men zo ongeveer wel. Fossiele resten van planten en dieren zijn er veelvuldig aangetroffen. Uit stuifmeelkorrels opgeslagen in het veen, kan men immers nagaan wanneer welke vegetatie er gedijde. Het is een techniek die men gebruikt om de vegetatieontwikkeling na de ijstijden te reconstrueren. Wat exact gebeurd is nadat de mensen het eiland gingen exploiteren weet men niet. De eerste geschreven verslagen dateren van honderden jaren later, met name van Paaszondag 5 april 1722. Het was ene Jacob Roggeveen die het eiland herontdekte, dat hij vanaf dan bedacht met de naam ‘Paaseiland’. De bossen waren inmiddels verdwenen, de vogels nagenoeg uitgestorven en de mensen hadden het grootste deel van het eiland ingericht als landbouwgebied om er te kunnen overleven. Ook bleek dat de paar duizend mensen nog maar een schijntje waren van de veel omvangrijkere bevolking die enkele eeuwen eerder op dit eiland woonde. Verschillende theorieën doen nu de ronde. De populaire is dat door overbevolking, een groot deel van de bossen werd gekapt en dat de vogels er werden opgegeten. De resterende bomen werden benut om de gekende enorme beelden op hun plaats te kunnen zetten, als een soort van oorlogsmonumenten of als megalomane bouwprojecten van een eerzuchtig oorlogsheer.

Een theorie die tegenwoordig meer opgang maakt, is dat de kolonisten ratten bij zich hadden. Deze aten de eieren van de eilandvogels op alsook alle boomzaden. Dat de bevolking toenam tot meer dan tienduizend, zal ook al wel geen leuke gevolgen hebben gehad. Nog erger was dat bijna alle resten van boomzaden die men nog op het eiland kon vinden, werden opgevreten door ratten. De bomen noch de vogels, hadden een verweer tegen de nieuwe vijand. En evolutie werkt niet snel genoeg om een adequate verdediging in functie van balansherstel mogelijk te maken. De gevonden skeletten toonden ook geen sporen van oorlogswonden. Er vond dus geen oorlog, maar een ecologische catastrofe plaats, wellicht te wijten aan de niet inheemse dieren die ze per ongeluk meebrachten.

Het verhaal van Paaseiland wordt regelmatig gebruikt als mogelijk toekomstscenario voor de mens op deze planeet. Ook de aarde is een eiland met een beperkte grootte en ongelimiteerde bevolkingsgroei is niet meer mogelijk. De nieuwe theorie van wat er op het eiland gebeurd is illustreert, althans wat mij betreft, veel beter van wat ons als mensensoort ook te wachten staat. De populaire oorlogstheorie waarbij iedereen vecht om de laatste druppels zuiver water, is niet erg realistisch. Wel stevenen we af op een kaal eiland waar bijna elke vierkante meter gebruikt zal worden om voedsel te telen. Niemand ziet dit als een positieve toekomst voor zijn kinderen en kleinkinderen, het milieubewustzijn neemt net daardoor op veel plaatsen snel toe. Er worden natuurreservaten opgericht, werkgroepen beschermen bomen en bossen. De ecologische voetafdruk is ondertussen voor niemand nog een loos begrip.

We moeten er wel op letten, niet dezelfde fout te maken als de Polynesiërs. Zij beseften namelijk niet dat hun inspanningen om de schaarse hulpbronnen te beschermen, in feite vruchteloos waren door de steeds groeiende rattenpopulatie op het eiland. Tegen de tijd dat ze dit beseften, was het helaas te laat om in te grijpen. Het zou jammer zijn moest ons hetzelfde overkomen. Rondom mij zie ik veel mensen van goede wil, maar door gebrek aan kennis worden veel fouten gemaakt, zelfs tot op het hoogste politiek niveau. Als de natuur ter sprake komt bij buren, familie of vrienden stel ik vast dat bijna niemand goed ingelicht is. Weinig mensen hebben een correct inzicht omtrent hoe die natuur in elkaar zit en ze nemen dan ook verkeerde beslissingen. Een illustratief voorbeeld op woonniveau? Een nestkastje hangen, maar tegelijk je twee katten laten loslopen in je tuin en parelvederkruid kopen voor in je vijver… Deze daden zijn eigenlijk onverenigbaar en toch ziet men dat zelf niet.

Dit boek zet een aantal misverstanden recht, wellicht zijn sommige stukjes leuk en andere net erg confronterende eye-openers. Toch hoop ik oprecht dat een boswandeling, het lied van een merel of het gekrijs een voorbijvliegende ekster na het lezen van dit boek andere gevoelens zullen oproepen dan voorheen.

www.vildaphoto.net

Plaats een reactie